Trilingual Website    ---     Sau ua 3 yam lus    ---     Site trilingue 

Hmong Contemporary Issues
Hmoob cov Xwm Txheej rau Tiam no
Les Problématiques contemporaraines des Hmong

Dab Neeg
Kev Zoo Nkauj Zaum Peb
Tus sau: Nkauj Hli Yaj
Xyoo 2002

Ua tsaug rau Dr. Thaj Tsab uas tau piav nws zaj dab neeg no pub rau kuv.
Cia siab hais tias lub zoo tswv yim "Kev zoo nkauj zaum thib 3" no yuav qhuab qhia tau rau cov tub ntxhais kom lawv ua siab ntev kawm txuj kawm ci kom tiav ua ntev mus ua neej.
Dr. Tuam yug nyob Nplog Teb, tab sis nws hlob nyob teb chaws Asmeslivkas. Nws yog ib tug tub hluas Hmoob muaj siab kawm ntawv heev. Nws los yeej kawm tau ntawv tau mus deb tshaj. Tiam sis, txhob lam xav hais tias txhua tsav yam yuav yooj yim rau nws. Kev mus kawm ntawv yeej tsis yooj yim li. Nws tau ncaim niam ncaim txiv mus tau ntau xyooj ntawm lub zos Fev-naus.Nws tau mus nyob rau lub xeev Qab Kab-laus-lai-nas, ua ntej mus tau ob xyoo rau Aaskiv teb. Tam sim no, Tuam tab tom kawm kho mob uas yuav tiam rau lub xyoo yuav tuaj no.

Tuam yog ib tug neeg tsis loj tsis siab ntawm lub cev. Ntawm lub siab ces, kev ntshaw kawm ntaub kawm ntawv yeej loj heev. Vim licas nws yuav rau siab mus kawm ntawv ua luaj txawm hais tias nws tau nyob tib leeg tau ntau xyoo diam? Dab tsi ua rau nws tuav nws lub siab ruaj nrees thaum nws tau ntsib kev txom nyem kev kho siab? Nej coob tug, tsis hais cov muaj ntxhais muaj tub xwb, tej zaum nej yeej xav paub hais tias dab tsi khi tau nws lub siab, ntxias tau nws lub ntsws? Licas los, nws yeej ntshaw ib lub neej zoo. Qhov nws muaj zoo tshaj, tej zaum, yuav yog nws lub zeem muag ua neeg. Yog kuv qhia nej txog nws lub zeem muag, tsis paub hais tias xyov nej puas yuav ntseeg?  Li no cia kuv piav nws zaj dab neeg seb puas pab nej txoj kev kawm ntawv thiab.

Thaum Tuam muaj nees nkaum xyoo, nws tau ntsib ib tug hluas nkauj Hmoob Suav hu ua Paaj uas tuaj txog Asmeslivkas teb. Tus ntxhais no zoo zoo nkauj tag zog. Tuam yeej qaug kiag rau kev hlub. Nws muab Paaj nyiag nyiam. Pom Paaj ob peb zaug tag ces nws yeej xav hais tias yuav Paaj xwb ntag.

Hmo ntawd, Tuam xav xav ces txiav txim siab hais tias nws mus yuav tus hluas nkauj Suav.

Tab sis Tuam tseem kawm ntawv tsis tau tiav. Nws yeej paub hais tias yog nws yuav poj niam ces nws txoj kev kawm ntawv yuav tu. Yuav kawm los yeej kawm tsis tau zoo li qub lawm, thiab mus tsis tau deb li siab xav. 


Mus txog tom tus ntxhais lub tsev pw, Tuam ho tsis khob nws qhov rooj. Nws cia li sawv xav mus mus los los. Thaum kawg, nws tau mus zaum ntawm ib sab qhov rooj, mus pos taub hau.

"Yuav nkag los sis tsis nkag mus? Yov yuav los sis rov mus tsev?"

Thaum ntawd, ua licas cia li pom ib tug yawm txiv Hmoob los ntawm nws, ces cia li los nrog Tuam zaum. Nkawd tham tham ib pliag, ces nws pom hais tias Tuam txom nyem siab heev. Nws thiaj qhia Tuam li no:

"Me tub, yus ua neeg no, tsuas muaj peb zaug zoo nkauj zoo nraug xwb. 
Thawj zaug yus zoo nkauj zoo nraug mas, yog thaum yus niam yus txiv yug tau yus los, es yus tseem me me thiab ntxim ntxim hlub kawg; tus twg los xav puag yus, tus twg los xav hnia yus, zov yus.
Zaum ob uas yus zoo nkauj zoo nraug mas, yog thaum yus tiav kiag hluas nkauj hluas nraug, muaj li 15 los sis 16 xyoo ntawd, yus plhu tshiab khiv, tus twg los xav yuav yus, xav hlub yus.
Tab sis, rau ob lub sij hawm zoo nkauj zoo nraug no mas, leej twg los yeej tau ntsib ib zaug hauv nws lub neej.
Kuv qhia koj hais tias rau kev zoo nkauj zaum peb mas, muaj tsawg tsawg tus thiaj tau xwb nawb. Kev zoo nkauj zaum peb yog kev kawm tau txuj tau ci, kev txawj kev ntse. Thaum yus kawm tau ntawv siab ces luag pom yus tsim txiaj tuaj. Tus twg los yeej nyiam thiab ntshaw yus; kev zoo nkauj li no mas yog nyiaj thiab kub. Yog koj rau rau siab kawm ntawv, koj yuav ntsib kev zoo nraug zaum peb uas yuav kam koj mus tas ib sim neej."

Rau Dr. Tuam, tus yawm txiv no cov lus tau ua nyiaj ua kub cog rau nws nplooj siab, coj nws hla roob hla hav mus kawm txuj kawm ci. Muaj tej hmo, thaum kawm nyuab nyuab, nws yeej tsis tsaug zog kiag vim hais tias nyuab siab. Thaum ntawd, nws lub plawv yeej dai rawv rau txoj kev ntshaw zoo nraug zaum peb ntawm lub laj lim tswv yim txawj ntse es yuav ua rau nws muaj ntsej muaj muag nrog luag ua neeg nyob.

Tuam tsis paub hais tias tus yawm txiv no yog leej twg. Nws tau ntsib nws tib zaug hnub ntawd xwb. Ntsib ib pliag xwb los yeej hloov tag nrho Tuam lub neej.  

Hmo ntawd, kev nkag siab rau kev zoo nkauj zoo nraug zaum peb ua rau Tuam siab nqig kiag. Nws paub hais tias vim licas yuav tsum rov mus kawm ntawv. Tuam thiaj rov los tsev, los tu nws cov khoom, es yuav sawv kev tag kis mus nram lub xeev Qab Kab-laus-lai-nas. Nws ua ib siab mus kawm ntawv ntxiv, tsis yuav tus ntxhais Hmoob suav ntawd.

Yog nej xav paub seb yuav ua licas thiaj li zoo nkauj mus ib txhis zoo nraug mus tas li, nej yuav tau khaws Dr. Tuam txoj dab neeg no ua puav pheej hauv nej nruab siab nruab plawv. Tos li no,  kuv thiaj li muab nws sau tawm.

Tsis tag li ntawd, rau cov tub ntxhais hluas uas xav kawm ntawv mus deb, tab sis pheej ntshai ib tsam lam plam tus me zoo hluas nkauj los sis zoo hluas nraug, thov kom Dr. Tuam zaj dab neeg no qhia thiab pab nej rub lub siab los kawm txuj ci kom tiav. Kev zoo nkauj zoo nraug ntawm daim nqaij daim tawv yeej tsis kav, yuav plog mus rau txhua tus neeg. Hos kev txawj kev ntse yuav yog kev zoo nkauj zoo nraug kam yus mus txog hnub kawg. 

Yog yus tau kev zoo nkauj zaum peb, ces yeej yuav muaj coob tug neeg hwm yus. Tsis txhob txhawj hais tias ib tsam laus lawm, ces yuav tsis tau tus zoo txiv los sis zoo poj niam. Kev zoo nkauj zoo nraug zaum thib peb yog zoo nyob nruab siab, zoo nyob hauv lub laj lim tswv yim, thiab zoo tsis paub tag.



Sau lub 2 hlis ntuj xyoo 2002
Rov kho lub 7 hlis ntuj xyoo 2018

“... muaj 3 zaug zoo nkauj zoo nraug xwb.  Thawj zaug, [...] yog thaum yus niam yus txiv yug tau yus los es yus tseem me me [...]. Zaum 2 [...] yog thaum yus tiav kiag hluas nkauj hluas nraug, [...]. Kev zoo nkauj zaum 3 no mas yog thaum yus mus kawm txuj kawm ci tag ..., ”